Erste Schule Mausbach

De stichter van de parochie, Arnold Salmagne, vertrouwde aan het begin van de 19e eeuw het jeugdonderwijs toe aan de kleermaker en koster Laurenz Schmitz; dit vond alleen in de winter plaats.
In de zomer was er vanwege het werk op het land alleen maar vakantie.

Kosterwoning Am Pütz – Essiger Straße 54

Aan het begin van de 19e eeuw gaf de stichter van de parochie, Arnold Salmagne, de kleermaker en koster Laurenz Schmitz de opdracht om in de winter het onderwijs voor de dorpsjeugd op zich te nemen. Tijdens de zomermaanden lag de school echter volledig stil, omdat de kinderen nodig waren voor het werk op het land. Na de dood van Schmitz benoemde Salmagne de wever Kaspar Winter tot nieuwe koster en onderwijzer. De lessen werden gegeven in de woonkamer van de koster aan de Pütz.

De leeromstandigheden waren eenvoudig: de oudere leerlingen zaten aan de tafel, de middelste op banken langs de muren en de jongste kinderen op de vloer. Leisteenbordjes werden vaak vervaardigd uit materiaal van het kerkdak, want alleen dat was bedekt met leisteenplaten, terwijl alle overige huizen rieten daken hadden. Na elke storm werd daarom de omgeving rond de kerk afgezocht om bruikbare leiplaten te vinden. Leerlingen die al met pen en inkt schreven, kregen van hun leraar zorgvuldig op maat gesneden ganzenveren.

De schoolmeester ontving zijn loon voornamelijk in natura, zoals brood, boter, graan, spek, brandhout en seizoensfruit. In de winter bracht elk kind bovendien dagelijks een stuk brandhout mee om de kachel in het klaslokaal te stoken. Daarnaast hadden veel leraren recht op de zogenaamde ‘Wandertisch’ – de dagelijkse maaltijd bij telkens een andere leerlingfamilie. Schoolmeester Winter legde zijn ambt in 1836 neer, waarna de eerste gediplomeerde leraar van het dorp, Anton Breuer, hem opvolgde.

Op 21 januari 1858 vond er een ingrijpend incident plaats: Breuer strafte de 11½-jarige Jakob Salmagne omdat deze een onvoldoende opstel had ingeleverd en bladzijden uit zijn schrift had verwijderd. Volgens Peter Anton Breuer ging het om meerdere slagen met de vlakke hand. De volgende dag kreeg de leraar te horen dat Jakob sinds de bestraffing niet meer kon lopen. Er volgde een rechtszaak, waarin Breuer op 13 oktober 1858 werd veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf, het betalen van alle kosten en een beroepsverbod van twee jaar.

Breuer beweerde later dat dominee Matthias Grein en de dorpsvoorzitter en hoefsmid Bernard Flamm het strenge vonnis door intriges hadden beïnvloed. Met een nieuwe advocaat ging hij in beroep. Het hof van beroep verminderde de straf uiteindelijk tot drie maanden gevangenisstraf, in combinatie met de verplichting om alle kosten te dragen. Een gratieverzoek aan Wilhelm van Pruisen bleef op 21 mei 1859 zonder gevolg.

Breuer moest daarop de daaropvolgende maandag zijn gevangenisstraf in Aken aanvatten. Van 23 mei tot 21 augustus 1859 zat hij daar zijn straf uit en werd hij tewerkgesteld in het administratiekantoor. Na zijn vrijlating werd hij door 40 tot 50 van zijn leerlingen opgewacht op het station in Stolberg. Toch moest hij verder reizen naar Eschweiler, omdat hij daar instructies van schoolinspecteur Deckers moest ontvangen. Op 22 augustus 1859 keerde Breuer uiteindelijk terug naar zijn functie in Mausbach en gaf daar les tot het jaar 1876.

Meisjesschool

Aan de voormalige Essiger Straße

Al in 1815, kort nadat het Rijnland Pruisisch was geworden, adviseerde de regering de gemeente om een eigen schoolgebouw te bouwen. De gemeenteraad van Gressenich weigerde echter het benodigde timmerhout te verstrekken, waardoor het project nog meer dan twee decennia werd uitgesteld. Pas toen enkele jaren later de algemene leerplicht werd ingevoerd en het aantal kinderen steeg van 40 naar 105, nam de druk toe – tijdelijk moest er zelfs in ploegendienst les worden gegeven.

Volgens de aantekeningen in de gemeentekroniek verrees in 1837 uiteindelijk het nieuwe schoolgebouw, dat op de bovenverdieping ook een lerarenwoning kreeg. Een jaar later, in 1838, wijdde pastoor Rübsteck het gebouw plechtig in, en kon het onderwijs van start gaan. De jongens gingen destijds naar de school aan de Markt, terwijl de meisjes les kregen in het gebouw aan de Essiger Straße.

Door de sterke bevolkingsgroei werd het schoolgebouw meerdere malen uitgebreid: in 1850 kwam er een extra klaslokaal bij, in 1865 een derde klas. Tot 1940 deed het gebouw dienst als basisschool, daarna werd het omgevormd tot een agrarische beroepsschool voor de regio.

Na de Tweede Wereldoorlog gebruikte de gemeente het pand als jeugdcentrum, gemeentelijke bibliotheek en voor vergaderingen van de gemeentelijke commissies. Op historische foto’s zijn in de omgeving van het gebouw nog fragmenten te zien van de tijdens de oorlog verwoeste parochiekerk St. Markus. Deze zuilresten, die bij de wederopbouw van de kerk niet meer nodig waren, werden later naar het industrieterrein Diepenlinchen gebracht, waar ze als bouwmateriaal werden gebruikt. Plannen om het schoolgebouw om te bouwen tot een postkantoor werden uiteindelijk verworpen.

In de jaren 1964/65 werd het gebouw gesloopt.