Museumssägewerk Zweifall

Algemeen over het museum

In 2002 besloten de inwoners van Zweifall in samenwerking met de toenmalige bosdienst Hürtgenwald een plek te vinden voor beproefde, oude zaagtechnieken. In plaats van gesloopt te worden, vonden een zaagmakot en een bandsaw in de huidige museumzaagmolen aan de Forsthaus Zweifall een nieuw onderkomen.

Twee partners werken samen in dit project: de Landesbetrieb Wald und Holz NRW -Regionale bosdienst Rureifel-Jülicher Börde, die het grondgebied en het gebouw ter beschikking stelt, en de in het najaar van 2008 opgerichte stichting Museumzaagmolen Zweifall e.V., die zich ten doel heeft gesteld de financiële ondersteuning van de zaagmolen en de demonstratie van oude zaagtechnieken voor het publiek te bevorderen. Vrijwilligers houden toezicht en demonstreren de zaagtechnieken.

In de tentoonstellingsruimte:

Waarom locatie Zweifall? (Informatieborden met Zweifaller zaagmolens)
Zweifall is sinds de oudheid zijn economische ontwikkeling te danken aan het omringende bos; veel gezinnen verdienden hun inkomen in het bos. Houthandel en houtbewerking waren hier gevestigd. Midden in de 19de eeuw werden zaagmolens aangedreven door water- of stoomkracht; daarna volgde het gebruik van gaskracht en uiteindelijk elektriciteit. Van de ooit tot wel tien zaagmolens in het dorp Zweifall zijn er nu nog twee actief.

Hout zagen: (Afbeeldingen van schrootsagen, tweehands motorsagen, ontwikkeling van de eenhands motorsaw [EMS])
Traditioneel werd in het verleden in twee-personen werk met een scherpe hakbijl de valkerf geslagen en vervolgens werd met de schrootszaag de zaagsnede gemaakt. Na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelden ze motor aangedreven tweehands motorsagen, die, ondanks hun enorme gewicht (45 kg), de zaagwerkzaamheden veel gemakkelijker maakten. De verdere ontwikkeling ging naar de eenhands motorsaw (EMS) waarvan het gewicht van 7-8, soms 12 kg, uiteindelijk verlaagd werd naar 3-4 kg vandaag de dag. Met de introductie van deze technologie nam de productiviteit in de houtkap toe en werd de ergonomische belasting van de werkende mens bij de ook nu nog zwaar belastende houtkap verder verminderd.

Hout meten: (Meetinstrumenten)
Na het omhakken wordt de boom ontdaan van takken en in verkooplengtes gezaagd. Deze worden gemeten op lengte en middendiameter voor de berekening van het stamvolume.
Lengte meting middels kluppemaat of meetlint; diameter met een kluppe

Nummering van hout (Nummeringsgereedschappen)
Lengte en diameter worden met een voorloopnummer op de kopzijde van de gemeten stam geschreven: bijv.: 1362 12/35 [12 m lang; 35 cm diameter].
Vroeger werden de nummers met de nummerhamer in inkt aangebracht, tegenwoordig gebruikt men kunststof vlaggetjes met een voortgangsnummer.
Deze gegevens vormen de basis voor het opstellen van houtlijsten voor de verkoop van het product aan de zaagmolens.

Transport van hout (Afbeeldingen van paarden en vrachtwagens)
Omgezaagd en gemeten hout werd vroeger met dieren (paarden of ossen) naar de bosweg getrokken en daar via hellingen ook met de trekkracht van de dieren op houten karren getransporteerd. Het transport naar de zaagmolen vond ook plaats per paard (koudbloed). Zelfs zware loofbomen werden per stam naar de fabriek vervoerd. Met de opkomst van motoren en takels werd het dier hier ook door motorkracht vervangen.

Metalsplinters in het hout (Exposities met splinters/vitrine)
De Tweede Wereldoorlog heeft zijn sporen nagelaten in de bomen die nu 60 jaar of ouder zijn. Van de Belgische kust bezetten de Amerikanen medio september 1944 Zweifall. Het uitgestrekt gebied dat door Duitse soldaten werd bezet, bleek een onverwacht moeilijk door te dringen barrière te zijn. Het bos was de dupe. Het werd door beide zijden beschoten. Oude voorraden die de oorlog overleefden bevatten meestal metaaldeeltjes die, hoewel ze geleidelijk in het hout zijn ingegroeid, bij het zagen van het hout in de fabriek tot aanzienlijke schade aan de zaagbladen leiden.

In de demonstratieruimte:

Zaag
De zaag is afkomstig uit 1934 en is gebouwd in Aue/Sachsen. Het kon tijdens de oorlogstijd zelfs mobiel worden gebruikt door aandrijving door een tractor. De aandrijving gebeurt met een sterke elektromotor. Via een transmissie wordt de riemaandrijving naar het vliegwiel van de zaag overgebracht. Met een constante voeding wordt het ronde hout in balken of planken gezaagd.
De zaag heeft vele jaren gediend in de zaagmolen van de overleden Hein Groß in Mulartshütte.

Bandsaw van 1936
Laatste bedrijfslocatie van deze zaag was de timmerwerkplaats Helmut Sonntag (†) in Zweifall.
Met behulp van de bandsaw worden door de zaag opengesneden planken of planken gefreesd, zodat de zogenaamde bosrand wordt weggesneden.

• Geopend van Paaszondag tot 25 oktober altijd op zondag van 11-16 uur
• Adventzagen met kerstmarkt, wildverkoop en culinaire hoogstandjes op zondag 29.11.2026
  

• Zaagdemonstraties elke 3e zaterdag van de maand (zonder aanmelding):

  • 18 april 2026
  • 16 mei 2026
  • 20 juni 2026
  • 18 juli 2026
  • 15 augustus 2026
  • 19 september 2026
  • 17 oktober 2026